De kracht van stilte, in tijden van rouw

Inleiding

De dauwdruppels liggen op de verkleurde bladeren van de bomen en flonkeren in het groene mos. Ik verplaats mij over een zandpad. Aan mijn linkerzijde het zoet geurende bos, rechts heb ik zicht op een heideveld waaruit de mist langzaam optrekt. De eerste zonnestralen prikken door de takken van het dicht begroeide bladerdak. De stilte van de frisse ochtend prikkelt al mijn zintuigen, terwijl ik mij langzaam voortbeweeg met een groep mensen waarmee ik een stiltewandeling beleef. Op mijn borst slaapt mijn dochter van twee maanden oud. Haar hele lijfje voel ik dwars door al onze dikke kleding heen. De stilte maakt alle ervaringen intenser. De liefde voor mijn dochter is groot. Tegelijkertijd voel ik hoe mijn innerlijke wezen huilt om het verlies van mijn geliefde vader. Mijn vader en mijn dochter zijn op dezelfde dag geboren, maar zij zullen elkaar nooit ontmoeten. De gevoelens van de liefde en het gemis komen in mij samen. Tranen vloeien en verkoelen mijn wangen. We doen een loopmeditatie. De vertraging van deze stille ochtend wordt tot het uiterste verlangzaamd. Nog dichter kom ik tot mijn innerlijke stilte en dan ineens gebeurt het: ik word één met alles wat zich om mij heen bevindt. Ik val samen met een continuüm van aangaan en loslaten. Dat elke stap en elk moment de dualiteit van omarmen en loslaten overstijgt, is een zuivere beleving. Het raakt het goddelijke in mij. De stilte schenkt op een diep niveau inzicht in dat wat het leven is. Een gevoel van dankbaarheid en geluk vult mijn lichaam. Een stilte-ervaring om te koesteren.
– Maartje –

De kracht van stilte kan betoverend zijn, maar het kan ook angst aanwakkeren. Zeker in tijden van rouw kan stilte confronterend zijn. Wat is stilte precies en hoe kan het helpend zijn in een rouwproces? Hierover vertellen Maartje Hazebroek en Els Spil. Samen organiseren zij Rouwretraites Ruimte voor Jou waarin stilte een voorname plek heeft.

Geluid en (innerlijke) stilte

Geluid
In onze westerse maatschappij worden we tegenwoordig continu blootgesteld aan allerlei geluiden: de brommer van de buurjongen, een trein die voorbij raast, een blaffende hond, onophoudelijke achtergrondmuziek, het gezoem van de afzuiginstallatie. Alsof dat niet meer dan genoeg is, zijn veel mensen naast deze constante ruis ook geneigd om zichzelf van nog extra ‘onderhoudende’ geluiden te voorzien. Hiermee zorgen zij – veelal onbewust – voor een continue stroom van afleiding en geluiden. Op plekken waar mensen zijn, is geluid. Op plaatsen waar het produceren van geluid niet toegestaan is, maken mensen gebruik van koptelefoons of ‘oortjes’. Denk bijvoorbeeld aan de stiltecoupé in de trein. In het dagelijks leven worden stiltes steeds meer als iets ongemakkelijks ervaren. We worden simpelweg steeds minder vaak gevraagd stil te zijn en zijn het niet meer gewend. Ook op plekken waar stilte vroeger gewoon was, in bijvoorbeeld kerken of openbare bibliotheken, is de vanzelfsprekendheid verdwenen. Steeds meer mensen duiden stilte als een gebrek aan iets, als iets negatiefs. In onze maatschappij worden de kracht en de betekenis van stilte meer en meer ontkent. Gelukkig blijven momenten van stilte als teken van eerbied bestaan. Daarnaast is er een groeiende behoefte aan stilte aan het ontstaan: mensen die weten wat stilte kan betekenen voor lichaam en geest.

Stilte en innerlijke stilte
Stilte zou je kunnen omschrijven als de ervaring van de afwezigheid van geluid. Dit komt eigenlijk zelden voor. Je kunt stilte ook zien als datgene waarbinnen de geluiden zich afspelen. Zo gezien is stilte er altijd. Het is een subtiele kracht en de subtiliteit ervan ontdek je wanneer je zelf meer en ook langer stil bent. Als je de stilte leert omarmen, als je leert erbij te blijven en nieuwsgierig wordt naar wat het je te vertellen heeft. Langzamerhand kan stilte je compagnon worden en je leermeester en je de weg laten zien naar innerlijke stilte. Innerlijke stilte is er altijd. Alleen is deze als het ware versluierd. Wie in contact wil komen met zijn innerlijke stilte, dient een reis naar binnen te maken. Er zijn meerdere gelaagdheden te ontdekken in stilte. In eerste instantie laten we het drukke leven dat we leiden even achter ons. We verlangzamen en verstillen daarbij een beetje. Denk hierbij aan een vakantie of een wandeling in het bos. Dit kan verfrissend werken, maar we raken onze innerlijke stilte nog niet. Hiervoor is meer verdieping nodig. Als we in de volgende laag aankomen ontdekken we vaak iets, wat confronterend kan zijn. In dit gebied kunnen heel veel angst en pijn opgeslagen liggen. Hoewel hier de sleutel ligt voor diepere inzichten, loslaten of acceptatie, ontstaat hier vaak weerstand en de neiging om ervan weg te vluchten. Mensen die de moed hebben ontvankelijk te zijn en deze gelaagdheid willen onderzoeken, die de angst of de pijn met nieuwsgierigheid tegemoet durven te treden, deze kwetsbare delen van zichzelf met zachtheid kunnen omhelzen, deze mensen ontdekken de innerlijke stilte die daarachter ligt.

“De stilte bracht mij naar een weerstand die ik liever niet voelde. Tijdens de retraite werd ik begeleid in het verkennen van die weerstand. Door zonder oordeel nieuwsgierig te zijn en volledig te aanvaarden, kon ik nog dieper in mijn innerlijke ruimte komen. Op het ervaren van de weerstand, volgenden pijn en angst. Ik beleefde het intens en omarmde het. Er ontstond op diep niveau inzicht en ineens bleek er achter alle heftige gevoelens een weldaad van rust en vertrouwen te bestaan.”

Harm, deelnemer rouwretraite


Vruchtbare stilte in tijden van rouw

Het woord stilte heeft aan de ene kant iets betoverends, maar kan dus ook iets beangstigends hebben. Zeker in tijden van rouw. Veel mensen voelen zich ongemakkelijk als ze geconfronteerd worden met de stilte. Wat er gebeurt als alle geluid wegvalt, is dat je werkelijk geconfronteerd wordt met wat binnen in jou leeft. Voor iemand die geen verlies heeft geleden is dat al erg moeilijk. Voor iemand in rouw kan deze confrontatie nog vele malen heftiger zijn. Telkens wanneer een groot verlies in je leven optreedt, het verlies van lichaamsfuncties, het verlies van je baan of huis of het verlies van een dierbare, dan kun je je verzwakt en gedesoriënteerd voelen. Het slaat een gat in het weefsel van je bestaan. Laten we daarom beginnen te zeggen dat ‘afleiding’ van je innerlijke wereld van essentieel belang kan zijn voor mensen in rouw. Periodes van afleiding kunnen helpen om kracht te verzamelen om het verlies daadwerkelijk aan te kunnen gaan. Het verlies aangaan is onderdeel van een gezond rouwproces. Aangaan betekent het gevoel dat in jou leeft toestaan en aanvaarden. Dit kan je doen door te verstillen en contact te maken met je innerlijke wereld. Dus niet zozeer de aanvaarding van wat er gebeurd is, maar de aanvaarding van wat er zich binnen in jou afspeelt. Durf de gelaagdheden in jezelf te onderzoeken. Het overlijden van een dierbare kan heel veel doen met je lichaam en emoties in je lichaam. Alles wat jou gebeurt, reflecteert daar. Dat verklaart ook de vermoeidheid die veel rouwenden voelen en ook de lichamelijke ongemakken waarmee rouwende te maken krijgen. Verwelkom alles wat je in je lichaam tegenkomt. Wees niet bang. Je bent sterk genoeg om alles wat je in jezelf tegenkomt aan te kunnen. Negeer of ontken de pijn of het verdriet dat je tegenkomt niet. Misschien ontdek je via deze weg waar jouw eigen bron van kracht ligt. Je kunt tot je verbazing ontdekken dat er vrede, bevrijding of vervulling uit voortkomt.

“De natuur spiegelde mij tijdens de stiltewandeling, en mede door de veiligheid in de groep, kon ik eindelijk echt bij mijn verdriet, pijn en boosheid komen. De stilte verving mijn gedachten. Ik was alleen met mijn gevoel en toch ook weer niet. Het verdriet op die manier een uitweg geven, voelde als een verlichting en ik beschouw dat moment als het kantelpunt in mijn rouwverwerking.”

Evelyn, deelnemer rouwretraite

 

Oefen je in stilte
De rouwretraite biedt mensen in rouw ondersteuning om de pijn van het verlies in zichzelf aan te gaan. Je hoeft dat helemaal niet alleen te doen. Het is mooi om dit proces met anderen te delen en begeleiding hierin is fijn. Ondersteuning kan net dat extra zetje geven om de weerstand wél te onderzoeken. Dit zelfonderzoek levert altijd iets op, meestal verlichting, rust of een diep gevoel van liefde. Oefenen in stilte kun je ook zelf doen. Jezelf oefenen in stilte is in de eerste plaats een bewuste keuze om lang genoeg in stilte te zitten om je naar binnen te kunnen keren. Ondanks dat je het niet per se nodig hebt om innerlijke stilte te vinden, kan een stille omgeving wel helpend zijn. De natuur kan je naar de stilte brengen. Op de tweede plaats is het voor de oefening in stilte belangrijk dat je al je doelen en verwachtingen loslaat. Wanneer je ‘in stilte gaat’ met het vaste voornemen om bijvoorbeeld vrede of geluk te vinden, vind je dit juist niet. Jouw ‘innerlijke schatten’ kunnen niet gevonden worden, als ze niet eerst in zekere zin zijn opgegeven. “Ik zoek niet, ik vind,” is een befaamde uitspraak van Picasso, die hier wel passend is. Het gaat erom ontvankelijk te zijn en te verwelkomen wat je binnen in jezelf tegenkomt. Dat is moeilijk: je hoeft maar te proberen je geest of lichaam tot rust te brengen om te ontdekken hoe onrustig die zijn. Als je op een stille plek bent, met de ogen gesloten, concentreer je dan op wat er in je lichaam gebeurt. Onherroepelijk kom je onrust, angst of pijn tegen in jezelf. Benoem dit dan gewoon. Zeg bijvoorbeeld: “Ik voel een beklemmend gevoel op mijn keel en ik voel verdriet opkomen.” Het hardop uitspreken van wat er in jou gebeurt, helpt je om de aandacht in je lichaam te houden. Je laat je dan minder makkelijk afleiden door gedachten in je hoofd. Als de neiging om ervan weg te vluchten te groot wordt, kan een metafoor helpend zijn. Wolken en een blauwe lucht zijn beelden die onze innerlijke wereld spiegelen: het feit dat er wolken (emoties) voorbij drijven wil niet zeggen dat er niet altijd een blauwe lucht (innerlijke stilte) ligt achter de verduisteringen. De wolken zijn altijd in beweging, er is voortdurend verandering. De blauwe lucht is de altijd aanwezige constante op wiens aanwezigheid je kan vertrouwen. Heb dat vertrouwen en verwelkom vanuit dat vertrouwen dat wat zich nu aan je aandient. Blijf daarbij en kijk hier met nieuwsgierigheid naar. Je zult merken door je aandacht erbij te houden dat er verandering optreedt. Als jij volledig aanvaardt wat er in jezelf gebeurt, zal je merken dat het gevoel dat erbij hoort ook weer verandert of verdwijnt. Je kunt contact maken met wat er aanwezig is achter dit gevoel en jezelf naar rust, vrede of geluk brengen, ook in periode van rouw. Hoe onwaarschijnlijk dat misschien ook kan lijken. Verwelkom wat is en ervaar.

De Perfecte Paradox

Als je stilte achter het geluid kunt horen
en ruimte in een menigte kunt voelen,
als je vrede kent te midden van chaos en conflicten
en de schoonheid ziet in lelijkheid en grauwheid

Als alleen-zijn je niet eenzaam maakt
en leegte lijkt te overstromen,
als iedere vreemde je bekend voorkomt
en elke vreemde plek je thuis is.

Dan weet je dat de dualiteit is overstegen,
dat je voorbij iedere tegenstellig bent,
op de plek van de perfecte paradox bent aanbeland,
daar waar alles helder is.

– Steve Taylor –

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *