Rouw en Verlichting, Deel 3 Jezelf overstijgen

Inleiding
‘Rauwe rouw’ en het ‘in waarheid leven met jezelf’, daarover ging het eerste artikel van het drieluik ‘Rouw en Verlichting’. Hierin werd  het ‘samenvallen’ met de innerlijke pijn belicht, waardoor je loskomt van ego. Doordat het ego geen stem meer heeft, treedt als vanzelf verlichting op. Het tweede deel concentreerde zich op de essentie binnen de rouwretraites die Els Spil en Maartje Hazebroek organiseren en beschreef hoe het verwelkomen van emoties tot verlichting kan leiden. Aanvaarding was hierin het kernwoord. In dit derde en laatste deel van het drieluik wordt ingegaan op de periode waarbij het rouwproces doorlopen is. Dit sluit aan bij de letterlijke betekenis van verlichting: “einde van het lijden”. Daarnaast  wordt in dit artikel geschreven over verlichting in de zin van het dichter bij jezelf komen door een periode van rouw en het doormaken van persoonlijke groei. Er gaat bijna letterlijk een licht aan dat voorheen niet scheen.

De parel in de pijn

In principe is rouw niet eindig, het is niet iets waar je op een gegeven moment een streep onder kunt zetten. Een groot verlies draag je je hele leven mee. Je rouwproces ontwikkelt zich eigenlijk steeds verder gedurende je leven. Wel kun je op een zeker moment constateren dat het verlies verweven is met je bestaan. Dit betekent dat het leven een nieuwe vorm heeft gekregen en het bestaan weer zin heeft. De pijn van het verlies is bijna altijd nog voelbaar, je kunt er nog altijd contact mee maken, maar het verlies is geïntegreerd en is als het ware bij het leven gaan horen. Het ‘lijden’ is voorbij. Tussen 70% en 80% van de rouwenden meldt positieve effecten van hun omgaan met het verlies[1]. Hoe onwaarschijnlijk het ook klinkt als je er middenin zit, niet zelden worden termen als verdieping en verrijking genoemd bij mensen die een rouwproces doorlopen hebben. De meest belangrijke ontwikkelingen die genoemd worden zijn: persoonlijke groei, spirituele groei en meer waardering voor het leven. Mensen komen dichter bij wie ze werkelijk zijn. De innerlijke groei wordt ook weleens de ‘parel in de pijn’ genoemd. Veel mensen zullen zeggen dat ze liever zouden zijn gegroeid zonder hun dierbare daarvoor te verliezen, of dat ze de groei liever niet hadden gehad als daardoor hun geliefde nog bij hen zou kunnen zijn. De pijn is vele malen groter dan de parel en dat kan lang duren of bij sommige mensen voor altijd zo blijven voelen. Respect voor deze pijn is essentieel. Bij jezelf en bij de mensen die je in je leven tegenkomt.

 

Het rouwproces en persoonlijke groei
De wetenschap is pas in de jaren zestig gestart met onderzoek naar rouw en de positieve effecten van rouw zijn pas eind jaren negentig onderzocht. Inmiddels weten we dat rouw, naast verdriet en pijn kan leiden tot persoonlijke groei[2]. Door het verlies in je leven te verinnerlijken, veer je niet terug op het oude niveau, maar je stijgt er als het ware bovenuit: mensen die een verlieservaring hebben meegemaakt en een rouwproces hebben doorlopen, hebben meestal een toegenomen vermogen om met tegenslagen om te gaan. Ze hebben meer veerkracht gekregen en weten dit ook van zichzelf. Ze staan sterker in het leven.
Wat ook sterker maakt, is dat je makkelijker voor jezelf kan gaan staan na een periode van rouw. Het verlies van een dierbare en het daaropvolgend rouwproces kan gezien worden als een levenscrisis. Een dergelijke crisis is niet anders dan een overgangsperiode: de jas die je niet meer past, doe je weg en wat overblijft is iemand die dichter bij zichzelf staat. In die zin kan een crisis dus ook verlichtend werken, omdat je afwerpt wat je niet meer bent en waarschijnlijk ook nooit bent geweest[3].

Nieuwe verbindingen aangaan
Ook in het aangaan van relaties met andere mensen treedt verandering op. Mensen in rouw hebben vaak in een heel donkere tunnel gezeten. Ze zagen geen hand voor ogen. Wanhoop, paniek, angst en gevoel van onveiligheid zijn emoties die bij deze donkerte hoorden. Wanneer mensen weer wat licht gaan zien, kunnen ze ook weer in verbinding komen met anderen. Op het moment dat ze de donkerte daadwerkelijk achter zich kunnen laten, dan is de verlieservaring verinnerlijkt. Vanaf dat moment vertellen mensen dat zij in staat zijn om veel intensere verbindingen aan te gaan met mensen om hen heen. Wie zelf in de donkerte heeft gezeten (en eruit is gekomen), is ook niet meer bang voor de donkerte van andere mensen. Het echte luisteren begint en er wordt op een diep niveau contact gemaakt met mensen die veel vaker dan eerst, hun zielenroerselen met je delen. Je opent je weer na het rouwproces en ontdekt dat er een nieuwe manier is van in verbinding gaan met anderen. Dit komt doordat je een ander mens bent geworden. Dwars door alles heen ben je gerijpt, vaak milder geworden, empathischer, sensitiever, wijzer, en je hebt je voor heel andere dingen leren interesseren dan dat je vroeger deed[4].

Het rouwproces als start van de spirituele zoektocht
Doorgaans komen mensen dichterbij spirituele verlichting naarmate ze ouder worden. Een rouwproces kan hierin versnelling brengen. Dit heeft te maken met het eerder genoemde loslaten van wat je niet werkelijk bent, maar ook met de nieuwe antwoorden op levensvragen. Deze kunnen veranderen in perioden van rouw. Wanneer een geliefde sterft, komen er heel veel gevoelens los: gevoelens van verdriet, wanhoop, boosheid misschien, maar ook angst en onveiligheid. Het is bijna vanzelfsprekend dat je je af zult vragen hoe het nu verder moet, of je het allemaal wel aan kan en of je ooit weer zal kunnen lachen. Maar het sterven van een geliefde kan ook leiden tot vragen over de dood zelf. “Wat is de dood eigenlijk, is onze geliefde nog ergens? Is er een leven na de dood? Bestaat er een ziel? Is er een hemel?” Natuurlijk hebben de meeste mensen wel bepaalde ideeën of opvattingen over de dood. Voor de een is de dood het einde van alle leven, een ander gelooft in hemel en hel, een volgende gelooft dat er een overgang is naar een andere geestelijke vorm van leven. Maar wat we ook denken, wanneer een geliefde sterft ontdekken we of deze vragen daadwerkelijk uit ons hart komen. Bij veel mensen blijken hun oude antwoorden op levensvragen niet meer houdbaar te zijn op het moment dat ze van dichtbij met de dood te maken krijgen. Eerdere antwoorden bieden geen steun of troost. Hierdoor kunnen mensen plotseling met een heel leeg gevoel komen te staan. Deze leegte is een aanzet tot een spirituele zoektocht naar antwoorden die wel helpen. De manier waarop wij tegen het leven aankijken, bepaalt ook de manier waarop we tegen de dood aankijken. En als we in ons leven ineens geconfronteerd worden met de dood, dan kan ons beeld van de dood ook ons perspectief op het leven veranderen. De liefde die mensen voelen voor een overledene brengt hen ertoe eerdere antwoorden nog eens tegen het licht te houden. Veel mensen bewandelen paden die ze eerder niet voor mogelijk hadden gehouden. Zo wordt de dood van een geliefde een eerste stap naar een spirituele ontdekkingsreis met nieuwe antwoorden. Nieuwe antwoorden kunnen zorgen voor veel meer overgave aan het leven zelf met alles wat het te brengen heeft.


Waardebesef en het rouwproces

In een periode van rouw, hoe donker de tunnel soms ook is, kunnen vaak kleine lichtjes van dankbaarheid ontstoken worden. Gevoelens van dankbaarheid kunnen meer en groter worden naarmate het rouwproces vordert. Wanneer we leren loslaten en het verlies van onze dierbare in onszelf verinnerlijken, wanneer we zo groeien in kracht en bewustzijn, dan zullen we ontdekken dat er als vanzelf opnieuw een diepe dankbaarheid in ons ontwaakt. Allereerst dankbaarheid voor wat de ander ons gegeven heeft, wat de overleden dierbare betekent heeft in ons leven. Op de tweede plaats dankbaarheid omdat we uit de donkere tunnel zijn gekomen en tenslotte een dankbaarheid voor alles wat we in de donkere tijden hebben mogen ontdekken en leren[5]. We ontdekten immers ons eigen antwoord op de dood. Ook al was dat antwoord in het proces soms dichtbij en dan weer ver weg van ons. Uiteindelijk is het echt van onszelf geworden, een antwoord uit ons eigen hart. Daarnaast brengen de dood van een dierbare en het daarop volgende rouwproces vaak een dieper besef van wat belangrijk is in het leven. Zo zie je bij veel mensen die een dierbare verloren hebben dat materie minder belangrijk wordt. Sommige mensen gaan minder werken, want waarom hebben ze al die tijd de benen onder hun lijf vandaan gelopen? Het besef dat het leven niet vanzelfsprekend is, maakt dat mensen veel meer aandacht geven aan degenen van wie ze houden. Ook zie je vaak dat mensen de dingen die ze graag nog willen doen niet langer meer uitstellen. Kortom: het leven wordt intenser geleefd.

Maar de grootste winst is weten dat liefde eeuwig is. Want liefde sterft nooit[6]. En daarmee komen we aan het eind van dit drieluik over rouw en verlichting.

[1]                     Leven met gemis, Johan Maes, Uitgeverij Wijgmaal-Leuven 2007, p. 41.

[2]                     Herbergen van Verlies, Fiddelaers-Jaspers & Noten, In de Wolken, 2015 (tweede druk). P. 28

[3]                     Spiegelbeeld, 23ste jaargang nr.11 November 2016, p.57.

[4]                     Als een geliefde sterft, Hans Stolp, Ankh-Hermes bv, Deventer 2003, p. 95-96 en 101.

[5]                     Als een geliefde sterft, Hans Stolp, Ankh-Hermes bv, Deventer 2003, p. 92

[6]                     Als een geliefde sterft, Hans Stolp, Ankh-Hermes bv, Deventer 2003, p. 7.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *